Sài gòn ngày trở lại

Tù Khúc : Sài Gòn ngày trở lại
T.Vấn & Bạn Hữu
Những tác phẩm tù khúc, dấu tích khốn khó của một thời nhiễu nhương mà những ai đã từng sống qua sẽ không thể nào quên cho đến ngày nhắm mắt xuôi tay. Mai đây, thế hệ chúng tôi sẽ ra đi, nhưng những chứng tích này phải được bảo tồn để con cháu chúng ta có cơ hội đọc, nghe, cảm nỗi thống khổ của cha ông mà cố gắng  hết sức mình ngăn ngừa mọi sự lập lại của lịch sử, nhất là lịch sử 50 năm sau cùng của thế kỷ 20.

Trần Lê Việt : Sài Gòn ngày trở lại 

Sài Gòn ngày trở lại – Tranh : Trần Thanh Châu

“ . . . Cuối năm 1983, sau gần 9 năm xa Sài Gòn, – thành phố của cả một thời tuổi trẻ đầy ắp những mơ ước cho đời , cho mình – tôi đặt lại bước chân mệt mỏi trên mảnh đất cũ với tâm trạng của một kẻ phụ tình, kẻ bất lực , kẻ đáng kiếp lưu đầy. Sau lưng tôi, những ngày tháng tù ngục thoang thỏang như một giấc ngủ trưa dậy muộn, bỗng bừng mắt, thấy mình như cái ông Hạ Trí Chương (1) nào đó bên Tàu . Ông này giã nhà ra đi tìm công danh sự nghiệp từ khi còn rất trẻ. Sau gần 50 năm trải qua bao thăng trầm trong bước công danh hoạn lộ, ông trở về thăm lại quê xưa, tìm kiếm bạn bè cũ, nhưng chẳng còn mấy người sống sót, duy chỉ có mặt hồ trong như gương trước ngõ vẫn còn nguyên vẹn những dợn sóng ngày xưa .Đếm bước chân buồn tênh trên hè phố cũ, tôi bùi ngùi nhớ lại giây phút cuối cùng chia tay với những người bạn vẫn còn mòn mỏi chờ đợi tấm giấy ra trại ( giấy tha tù cải tạo), và hình ảnh mình ôm cây đàn thô sơ tự chế, hát những lời nhạc tiên tri :

Khi ta về, nhìn Sài Gòn thật quen

Ngày đêm nào ta chẳng thấy trong mơ

Sài Gòn ơi, sao nhìn ta xa lạ

Bao năm rồi, đâu phải mới hôm qua

( Sài Gòn ngày trở lại – Nhạc và lời :Trần Lê Việt)

Và cứ thế , trong cái ngậm ngùi khi nhìn lại thành phố tuổi trẻ và tấm thân xác “ gìa háp” mới 33 tuổi, bài hát của anh bạn nhạc sĩ đã từng chia sẻ ngọt bùi với tôi hầu như gần 9 năm cuộc đọan trường thất thanh cứ đuổi theo từng nẻo đường tôi bước qua trong ngày đầu tiên tái ngộ Sài Gòn. Sự ra đi của ông Hạ Trí Chương là một cuộc ra đi lập thân. 50 năm xa quê của ông là 50 năm ông lao vào cuộc giành giựt những hư ảo đời người. Ông chỉ trở về lại quê hương sau khi đã chán chê mọi thăng trầm cuộc đời vốn nhẹ tênh như lá mùa thu. Còn sự ra đi của chúng tôi là một cuộc lưu đày, dẫu mới chỉ 9 năm, nhưng có khác gì hai chàng Lưu Nguyễn xưa, quên mất cả lối về :

Có mấy ngã đường, dẫn vào thành phố

Khi bước chân về, bối rối bơ vơ

Biết lối đường nào về vùng kỷ niệm

Tìm lại dùm ta dáng nhỏ quen xưa

(Sài Gòn ngày trở lại – Nhạc và lời :Trần Lê Việt)

Sài Gòn những năm đó, là một thành phố chết. Người Sài Gòn thực sự, lớp bỏ nước ra đi từ tháng 4/75, lớp vượt biên, lớp tù cải tạo, lớp đi kinh tế mới. Người Sài Gòn còn lại ( lúc ấy ) chỉ sống dật dờ như những cái bóng. Và câu thơ Nguyên Sa bỗng như lời mai mỉa . Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát. Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông. Thế nên, người nhạc sĩ, dù bị che khuất bởi những hàng rào kiên cố của trại giam ở một nơi xa tít tắp tận miền trung du Bắc Việt , vẫn nhìn thấy được :

Sài Gòn nay, không còn áo lụa

Sao ta nghe xót bỏng trong lòng

(Sài Gòn ngày trở lại – Nhạc và lời :Trần Lê Việt) . . . “

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

“ . . . Tháng 7 năm 2009, từ mảnh đất tha hương, tôi trở về Sài Gòn thăm nhà. Một buổi sáng có hẹn với những người bạn cũ nơi một địa điểm ở Gò Vấp, tôi đã bị lạc gần 2 tiếng đồng hồ ngay trong thành phố mà tôi hằng tin tưởng rằng mình đã thuộc lòng những con đường như những đường chỉ  tay . Đường đã thay tên. Công viên xưa nay đã thành khách sạn, nhà hàng. Quán cà phê xinh xắn xưa nay đã thành nhà chứa . Giữa những con đường ồn ào tiếng kèn xe bóp vô tội vạ, bụi cát của những lô cốt đào nát mặt đường bay mù trời, những khuôn mặt bịt kín bằng những miếng khẩu trang dơ dáy kệch cỡm và chiếc nón bảo hộ quái đản, tôi biết  rằng Sài Gòn của tôi, của anh bạn Trần Lê Việt đã chết rồi. Đã chết thật rồi. Cái tên Sài Gòn, nếu có đòi lại được, cũng chỉ là áo lụa Hà Đông mặc vào tấm thân xác vô hồn của người đã chết từ một mùa hè nào xa lắc.

Sau đó, trong  buổi họp mặt của  một nhóm nhạc ” vàng “, tôi đã có cơ hội hát lại bài hát một thời : ” Sài Gòn ngày trở lại ” của Trần Lê Việt. Vẫn là bài hát đó, vậy mà âm vang nó xa vắng  mênh mông như con đường trở lại làng xưa của hai chàng Lưu Nguyễn.

Hôm ấy, đứng giữa Sài Gòn , người tình một thời đã chỉ còn là kỷ niệm, tôi không thể không nhớ đến một ngày cuối năm 1983, ngồi bó gối ở sân tập họp chờ giờ đi lao động của trại cải tạo Z30 A, tên tôi được xướng lên khi anh chàng cán bộ trưởng trại trịnh trọng đọc danh sách những người tù được tha về . Tôi nghe tên mình mà lòng dửng dưng như nghe tên một người nào đó. Ở tù lâu quá rồi nên lòng đã nguội lạnh chăng . Hay vì biết chẳng còn ai chờ đợi mình nữa ngòai một thành phố Sài Gòn xơ xác xác xơ. Tôi không biết và cũng không bận lòng tìm biết. Tối hôm ấy, những người có tên trong danh sách tha về được chuyển qua ở tập trung một chỗ bên trại Z30 B, nơi người bạn Trần lê Việt của tôi đã ở đó từ dạo chuyển trại năm trước. Tôi nhắn người mượn của Việt cây đàn guitar tự chế, cây đàn chúng tôi đem về từ ngòai Vĩnh Phú , miền trung du Bắc Việt. Đêm hôm đó, chúng tôi đã có được một đêm hát tù khúc thật đáng nhớ. Tôi ôm đàn hát “ Sài Gòn ngày trở lại “ của Trần Lê Việt mà lòng rưng rưng . Biết lối nào tìm vùng trời kỷ niệm .Tìm lại dùm ta ngõ nhỏ quen xưa. Ngày mai này tôi về lại Sài Gòn . Ôi ! Chuyện tình xưa như mây chiều lang bạt. Mây xa xôi nên quá đỗi vô tình. Quá nửa đêm, cán bộ trại đập cửa phòng tịch thu cây đàn và hăm he giữ mấy anh em chúng tôi lại, không cho về nữa. Không có đàn, chúng tôi hát “ chay “ với linh cảm rằng rồi đây sẽ không còn có dịp được hát với nhau như thế này .

Linh cảm năm xưa đã là sự thật. Mãi mấy chục năm sau, tôi mới có dịp hát “ Sài Gòn Ngày trở lại “ giữa Sài Gòn mà lòng cứ thầm nhủ :

Thôi nhé em . Xin vĩnh biệt Sài Gòn của tôi, của chúng ta. Hãy ngủ yên em nhé !

T.Vấn

Sài Gòn tháng 7, 2009

Sài Gòn ngày trở lại

Nhạc và Lời : Trần Lê Việt. Trình bày : Hạ My

( Xin bấm vào hình để mở lớn )

(Nhạc Audio)

Khi ta về, nhìn Sài Gòn thật quen

Ngày đêm nào ta chẳng thấy trong mơ

Sài Gòn ơi sao nhìn ta xa lạ

Bao năm rồi đâu phải mới hôm qua

Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát*

Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông*

Sài Gòn nay không còn áo lụa

Sao ta nghe cháy bỏng trong lòng

Có mấy ngã đường, dẫn vào thành phố

Khi bước chân về bối rối bơ vơ

Biết lối nào tìm vùng trời kỷ niệm

Tìm lại dùm ta dáng nhỏ quen xưa

Xin một lần nhìn được người để nhớ

Rồi ngày mai rừng núi bọc đời ta

Chuyện tình xưa như mây chiều lang bạt

Mây xa xôi nên quá đỗi vô tình

*Thơ Nguyên Sa

Chuyên Mục Tù Khúc
T.Vấn & Bạn Hữu  thực hiện (2012)

Từng sợi tóc rơi

Tù Khúc : Từng sợi tóc rơi

T.Vấn & Bạn Hữu

Những tác phẩm tù khúc, dấu tích khốn khó của một thời nhiễu nhương mà những ai đã từng sống qua sẽ không thể nào quên cho đến ngày nhắm mắt xuôi tay. Mai đây, thế hệ chúng tôi sẽ ra đi, nhưng những chứng tích này phải được bảo tồn để con cháu chúng ta có cơ hội đọc, nghe, cảm nỗi thống khổ của cha ông mà cố gắng  hết sức mình ngăn ngừa mọi sự lập lại của lịch sử, nhất là lịch sử 50 năm sau cùng của thế kỷ 20.

 

Trần Ngọc Phong : Từng sợi tóc rơi

 

Từng sợi tóc rơi -  Tranh : Trần Thanh Châu

Viết về Trần Ngọc Phong :

“ . . . Từ Vĩnh Quang , Vĩnh Phú, chúng tôi được đưa đến trại Xuân Lộc Z30. Trại này có 3 phân trại : A, B và C. Đa số nhóm Vĩnh Quang ở hai phân trại A và C. Riêng tôi, bị chuyển qua B. Tuy buồn, nhưng lại may. Ở trại B, tôi quen được một số bạn tù mới cũng từ miền Bắc, các trại Thanh Phong, Nam Hà vừa được chuyển về mấy tuần trước. Những anh em viết tù khúc từ những trại ngòai Bắc, bây giờ có cơ hội tụ tập lại với nhau thành nhóm, cuối tuần rủ nhau đi “ lưu diễn” ở các phòng trong trại. Đời sống miền Nam dễ chịu, cuối tuần cán bộ vệ binh ra ăn chơi ngoài chợ gần đó, ít khi vào trại, mà nếu có, anh em sẽ báo động. Hơn nữa, họ nghĩ, cùng lắm anh em chúng tôi tụ tập cũng chỉ để hát nhạc vàng. Lúc này, mấy tiệm cà phê ngòai chợ vẫn phát nhạc vàng hàng ngày cho khách nghe.

Trong số những người bạn tù mới quen nơi đây, tôi để ý nhất Trần Ngọc Phong, tác giả nhiều bài tù khúc có tiết tấu lạ, giọng ca của anh cũng đặc biệt, mang nặng âm hưởng Jazz. Lời những bài tù khúc của Phong cũng khá độc đáo . Chẳng hạn như bài “ Ai yêu ta ? “ có những đọan :

“ Giê Su đã nói yêu ta / Marx cũng nói yêu ta/ Và em cũng nói yêu ta / Nhưng ai yêu ta ?

Chúa hứa một thiên đường / Marx hứa một vườn hồng / Thiên đường chưa tới / Vườn hồng đỏ chói máu và đầy gai /

Cho đời tăm tối, cho tình gian dối, cho em quên cả đường về . . . “

Hiện giờ, sống yên ấm với gia đình ở miền Bắc Cali, chắc Phong đã tìm được câu trả lời cho câu hỏi ngày nào “ Ai yêu ta ? “.

Trần Ngọc Phong, cùng với những tác giả tù khúc khác, lập thành “ Nhóm tù ca Xuân Lộc “.( Trần Lê Việt – Những Hình Bóng Cũ )

 

Nhạc &Lời : Trần Ngọc Phong

Trình bày : Trần Gia Tỏan

(Nhạc Audio)

Thượng đế sinh ra em

Người đã dạy lời

Một vì sao lên ngôi

Một hạt bụi vào đời

Bồng bềnh con nước trôi

Bồng bềnh theo nước xuôi

Tất cả đều do Người.

Từng sợi tóc rơi, Từng sợi tóc rơi

Cũng theo ý Người, ôi Thượng đế ơi !

Từng sợi tóc rơi, Từng sợi tóc rơi

Cũng theo ý Người, ôi Thượng đế ơi !

Ngày đó anh yêu em

Chỉ biết dặn lời

Ta đừng mơ xa xôi

Cho trọn vẹn tình ngời

Cuộc đời như khói mây

Cuộc đời bao đổi thay,

Tất cả đều do Người.

Từng sợi tóc rơi, Từng sợi tóc rơi

Cũng theo ý Người, ôi Thượng đế ơi !

Từng sợi tóc rơi, Từng sợi tóc rơi

Cũng theo ý Người, ôi Thượng đế ơi!

Ngày tháng trôi lênh đênh

Đường quá gập ghềnh

Cuộc đời sao chênh vênh

Đưa giọt lệ vào tình

Cùng dòng con nước trôi

Cùng dòng sao rẽ đôi

Tất cả đều do Người.

Từng sợi tóc rơi, Từng sợi tóc rơi

Cũng theo ý Người, ôi Thượng đế ơi !

Từng sợi tóc rơi, Từng sợi tóc rơi

Cũng theo ý Người, ôi Thượng đế ơi !

ôi Thượng đế ơi !

ôi Thượng đế ơi !

(Nhạc…)

Ngày tháng trôi lênh đênh

Đường quá gập ghềnh

Cuộc đời sao chênh vênh

Đưa giọt lệ vào tình

Cùng dòng con nước trôi

Cùng dòng sao rẽ đôi

Tất cả đều do Người.

Từng sợi tóc rơi, Từng sợi tóc rơi

Cũng theo ý Người, ôi Thượng đế ơi !

Từng sợi tóc rơi, Từng sợi tóc rơi

Cũng theo ý Người, ôi Thượng đế ơi !

ôi Thượng đế ơi !

ôi Thượng đế ơi !

 

Chuyên Mục Tù Khúc

T.Vấn & Bạn Hữu  thực hiện (2012)

 

Nhớ cố hương

Tù Khúc : Nhớ Cố Hương
T.Vấn & Bạn Hữu
Những tác phẩm tù khúc, dấu tích khốn khó của một thời nhiễu nhương mà những ai đã từng sống qua sẽ không thể nào quên cho đến ngày nhắm mắt xuôi tay. Mai đây, thế hệ chúng tôi sẽ ra đi, nhưng những chứng tích này phải được bảo tồn để con cháu chúng ta có cơ hội đọc, nghe, cảm nỗi thống khổ của cha ông mà cố gắng  hết sức mình ngăn ngừa mọi sự lập lại của lịch sử, nhất là lịch sử 50 năm sau cùng của thế kỷ 20.

Phạm Thiên Tứ & Lê Trần : Nhớ Cố Hương (Chiều Hòang Liên Sơn)

Chiều Hòang Liên Sơn – Tranh : Trần Thanh Châu

“ . . . Đời anh tha hương ngay trên quê hương . . .

Vị đắng của những năm tháng Thái Nguyên, Yên Bái, Lào Cai, Vĩnh Phú, Gia Trung, Cà Tum, Trảng Lớn, Long Giao, Xuân Lộc … sẽ còn đọng lại mãi mãi trong tâm tư chúng ta. Vị đắng của những năm tháng khoác bộ quân phục của chính mình nhưng không phù hiệu, không cấp bậc. Thay vào đó là những mảnh vá của mồ hôi. Của máu và thù hận. Của đói khát và nhục nhằn.

“Đời anh tha hương ở ngay trái tim buồn quê hương… “ Lời bài tù khúc thở than cho một số phận ? cho những mảnh đời đã mất ? hay nỗi uất ức vì đã không trọn lời thề năm xưa khi lần duy nhất trong đời chúng ta quỳ xuống long trọng tuyên thệ TỔ QUỐC – DANH DỰ – TRÁCH NHIỆM. Lời thề bất tử cùng với thời gian và cả không gian. Nhưng nước thì đã mất, nhà đã tan, dân đỏ rên xiết giữa đọa đầy của “ Tù Ngoài “. Còn chúng ta, trong “ Nhà Tù Trong “ cúi đầu uất hận.

Đời anh tha hương ở ngay trái tim buồn quê hương. Bước chân trần thất thểu giữa cát sỏi lưu đầy ngay trên đất Tổ Hùng Vương của những chàng trai tóc bời lộng gió ngày nào đã đề lại những dấu ấn đậm nét trong Lịch sử. Những dấu ấn của một nỗi bất lực khủng khiếp . Những dấu ấn của một trách nhiệm không được chu toàn. Những dấu ấn của những đêm mê sảng vì sốt rét rừng mơ thấy ngọn cờ Tổ Quốc vẫn ngạo nghễ giữa Cổ Thành Uy Nghi.. . “( Trích : Đọan Trường Thất Thanh )

Tù khúc “ Nhớ Cố Hương “ là tâm sự của bất cứ người tù cải tạo nào. Theo lời anh Lê Trần, những ý tưởng trong bài đã sống trong lòng anh từ nhiều năm, nhưng chỉ đến khi được chuyển từ trại tù miền Bắc về lại miền Nam ở trại Xuân Lộc Z30 B khỏang năm 1982-1983, bài thơ mới có cơ hội thành hình và ngay sau đó, anh Phạm Thiên Tứ chắp cánh cho những ý thơ thành nhạc bay đến những anh em đồng cảnh ngộ, nhắc nhau đừng quên rằng “Đời anh tha hương ở ngay trái tim buồn quê hương “.

“ Nhớ Cố Hương “ là một trong những tù khúc được nhiều anh em ở Xuân Lộc biết đến. Sau này, khỏang thời gian những đợt HO ồ ạt đến Mỹ, anh Việt Long , tuy cũng mới vừa chân ướt chân ráo như những anh em khác, đã không bỏ lỡ cơ hội nói lên tiếng lòng chung của anh em giữa không khí tự do hải ngọai. Và qua làn sóng điện Little Sài Gòn Radio những năm khỏang 1993-1996, người hải ngọai đã có dịp nghe bài tù khúc vang lộng tâm sự một thời của những người tù cải tạo qua giọng hát tuy không chuyên nghiệp nhưng đã chuyên chở chính xác và trọn vẹn nội dung bài hát đến với người nghe.

Phần âm thanh của bài tù khúc “ Nhớ Cố Hương “ chúng tôi giới thiệu ở đây cũng vẫn qua giọng hát của anh Việt Long thâu lại nhiều năm sau. Giọng hát dường như u uẩn hơn vì sau gần 10 năm “ tha hương ở ngay trái tim buồn quê hương “, thì nay , sau gần 20 năm lưu lạc xứ người , tâm sự người tù năm xưa phải chăng là “ Giữ gìn chút hương trầm thơm /Mơ về cố hương “ như hai câu kết ngậm ngùi của bài tù khúc. (T.Vấn & Bạn Hữu )

Nhớ Cố Hương (Chiều Hòang Liên Sơn)

Nhạc: Phạm Thiên Tứ . Lời : Lê Trần. Trình bày : Việt Long

(Nhạc Audio)

Chiều xuống rưng rưng

Người tiễn người hết con đường

Người đi hoang mang vấn vương

Bể dâu biết đâu là hướng

Đời anh tha hương ở ngay trái tim buồn quê hương

Giáo đường dóng kinh mùa thương

Mi người mờ khói hơi sương

Chiều xuống bâng khuâng

Người nhớ người chốn khuê phòng

Thời gian phôi pha sắc hương

Nửa đêm dỗ con bằng bóng

Đời em đau thương ở ngay trái tim buồn quê hương

Xếp lại phấn son lược gương

Ru hồn tượng đá buồn

Em biết không, đêm lạnh Hòang Liên Sơn

Mơ ngày Sài Gòn nắng ấm

Nghe lòng nhỏ tiếng tơ chùng

Người hôm mai nhặt từng hạt sương

Gom vào giờ phút tương phùng

Đời giương cánh buồm trùng dương

Đời vẫn tơ vương, người vẫn tưởng nhớ thiên đường

Đầu sông trông mong cuối sông

Khổ đau nhấp nhô lượn sóng

Hẹn nhau sang sông , dòng thời gian sẽ phai mờ sau lưng

Giữ gìn chút hương trầm thơm

Mơ về cố hương

Chuyên Mục Tù Khúc
T.Vấn & Bạn Hữu  thực hiện (2012)

Thân Phận Lưu Đày-LM Nguyen Thanh

LM Nguyên Thanh : Thân Phận Lưu Đầy Nhiều Tác Giả LM Nguyên Thanh : Thân Phận Lưu Đầy

                                            Thân Phận Lưu Đầy- Tranh : Trần Thanh Châu
Trong một buổi trò chuyện giữa nhà văn/nhạc sĩ Hà Thúc Sinh ( một tác giả Tù Khúc ) và Linh Mục Nguyên Thanh, tác giả bài Thân Phận Lưu Đầy, LM Nguyên Thanh đã cho biết về lai lịch bài tù khúc này như sau : “ . . . Sau 30/4/75, trong các trại tù từ Nam ra Bắc, bắt đầu từ trại Suối Máu, Biên Hòa. Tôi đã giữ được cuốn Phụng vụ giờ kinh trong suốt một năm tại Suối Máu và đã viết các bài Thánh Ca dựa trên Lời Kinh Phụng Vụ. Bài đầu tiên tôi viết trong trại tù Suối Máu là Thánh vinh 136 : THÂN PHẬN LƯU ĐẦY: Babylon bên dòng sông xưa ấy, Ngồi nức nở mà tương nhớ Sion. Bài này đã được anh em trong tù thích thú và phổ biến thật rộng qua các trại từ Nam ra Bắc, không phân biệt tôn giáo. Ba mươi năm sau, có dịp gặp cựu Đại tá tư lệnh phó Sư đoàn TQLC, câu đầu tiên ông nói với tôi: “Tôi rất thích bài Babylon của Cha”. Mới đây nhất, trong dịp Kỷ niệm đệ ngũ chu niên ngày thành lập Tổ chức Lương Tâm Công Giáo tại San Jose ngày 17/9/2006, bất ngờ được găp ông B.Q., một cựu Trung tá Tiểu đoàn trưởng thuộc Sư đoàn Nhảy Dù, ông cho biết đã thuộc lòng bài Babylon này và tự chép lại dấu nhạc để tặng lại tôi (bản nhạc ông ghi lại chỉ sai vài chữ và một nốt nhạc mà thôi). . . “ (Lm Nguyên Thanh Trả Lời Anh Hà Thúc Sinh ). Hầu như không một người tù nào là không một lần nghe qua bài “ Thân Phận Lưu Đầy “ của Linh Mục Nguyên Thanh. Thực ra, mãi về sau này, nhờ các phương tiện tra cứu của thế giới ảo, anh em chúng tôi mới được biết tên chính thức của bài tù khúc này là “ Thân phận lưu đầy “ và tác giả là linh mục Nguyên Thanh, cũng là một cựu tù cải tạo. Bản thân chúng tôi, được biết đến bài hát này năm 1979 tại trại tù Vĩnh Quang A. Dịp cuối năm, trại A cần bổ sung số tù biết đàn ca xướng hát cho đội văn nghệ, nên đã chuyển trại một số anh em từ trại B ra trại A. Từ đợt chuyển trại này, anh em tù trại B lần đầu tiên được nghe anh Cao Đắc Lân bằng giọng hát êm như nhung của mình cho nghe bài tù khúc nói đến ở trên, nhưng bằng cái tên ngắn gọn “ Babylon “ . Bài tù khúc nhanh chóng được phổ biến đến anh em tòan trại gần 1500 tù viên. Bài hát dễ nghe, dễ hát, dễ thuộc mà lại đáp ứng đúng tâm trạng người tù. Bài này, theo sự giải thích của chính tác giả ( đọan trích ở trên ) dựa trên một bài kinh Phụng Vụ là Thánh Vịnh 136 Thân Phận Lưu Đầy. Theo một diễn đàn Thánh Nhạc : “ . . . Thánh Vịnh 136 là TV diễn tả “tâm trạng” của dân Do thái khi bị đi lưu đày sau khi dân Babylon chiếm thành Giêrusalem. Đây là trích đọan TV 136 theo bản dịch của nhóm Phụng Vụ Các Giờ Kinh: Trên bờ sông Ba-by-lon (1) Bờ sông Ba-by-lon, ta ra ngồi nức nở mà tưởng nhớ Xi-on; (2) trên những cành dương liễu, ta tạm gác cây đàn. (3) Bọn lính canh đòi ta hát xướng, lũ cướp này mời gượng vui lên: “Hát đi, hát thử đi xem Xi-on nhạc thánh điệu quen một bài!” (4) Bài ca kính CHÚA TRỜI, làm sao ta hát nổi nơi đất khách quê người? (5) Giê-ru-sa-lem hỡi, lòng này nếu quên ngươi, thì tay gãy đàn thành tê bại! (6) Lưỡi xướng ca sẽ dính với hàm, nếu ta không hoài niệm, không còn lấy Giê-ru-sa-lem làm niềm vui tuyệt đỉnh của tâm hồn. . . . . . . . ( Trích TV 136 theo bản dịch của nhóm Phụng Vụ Các Giờ Kinh ) . . . Theo địa hình thời đó, dân Do Thái sống ở Judah. Nước Babylon nằm cách khoảng hơn ngàn dặm về phía đông . Năm 586 BC quân Babylon phá hủy thủ đô của Judah là Giêrusalem . Quân xâm lăng bắt hết mọi người đang sống ở đó mang về Babylon làm tù binh, bị là làm nô lệ,. Năm 536 BC, rất nhiều tù binh và vợ con của họ sau khi đã “học tập cải tạo” được cho trở về lại Giêrusalem . . . “ (Thánh Vịnh 136 và “Thân Phận Lưu Đày”) Vì nội dung của Thánh Vịnh diễn tả đúng tâm trạng của những người tù bị lưu đầy, không biết đến ngày trở về, lại được phổ thành bài hát bởi một vị linh mục do thiên hướng đã chọn âm nhạc là phương tiện phụng vụ nên sức hấp dẫn của bài tù khúc rất lớn. Và cũng vì nội dung bài lấy từ một thánh vịnh, có ngôn ngữ và ý nghĩa tôn giáo, nên nhiều người khi hát, đã đổi vài chữ từ ý nghĩa tôn giáo thành ý nghĩa chung để dễ đến với tất cả mọi người ( thí dụ câu : Và bài ca kính Chúa Trời , được đổi thành : Và bài ca , nhớ đến N(n)gười – người ở đây có thể viết hoa hàm ý chỉ một lý tưởng chiến đấu cho tự do, có thể viết thường nhằm chỉ đến người yêu, người vợ ở nhà hoặc những ngụ ý khác nữa v..v..). Mãi cho đến hôm nay, bài hát “ Thân Phận Lưu Đầy “ của LM Nguyên Thanh vẫn còn được đem ra hát trong những buổi họp mặt của các nhóm sinh họat, vì xem ra ý nghĩa của bài hát vẫn còn đáp ứng được tâm tư của nhiều người , kể cả ở trong nước. Chúng tôi không có bản nhạc phổ ( bản ký âm ) của bài tù khúc này, ước mong có vị nào , hay chính vị cựu trung tá ND ( nhắc đến trong phần trích dẫn ở trên ), hoặc LM Nguyên Thanh gởi cho chúng tôi một phóng bản để những ai quan tâm nghiên cứu sẽ được dễ dàng hơn trong công việc của mình . ( Nhóm Thực Hiện ). LM Nguyên Thanh : Thân Phận Lưu Đầy Babylon, bên giòng sông xưa cũ Ngồi nức nở, mà tưởng nhớ Si-on ơi Liễu rũ nhành soi bóng Ta tạm gác cây đàn Không bao giờ ta hát nữa đâu em Giòng sông sâu, tơ liễu rũ Và ai kia đòi ta hát xướng theo cung đàn Tiếng tơ chùng như lòng ta Hát đi ! Hát thử đi xem Si-on quê cũ điệu quen một bài Và bài ca kính Chúa Trời ( nhớ đến người ) Làm sao ta hát nổi Nơi đất khách quê người Si-on ơi ! Lòng này nếu quên Người Thì tay đàn thành tê cứng Và môi miệng thành khô đắng Sa-Lem ơi ! Lòng này nếu quên Người Thì không thấy Thì không nhớ Sa-lem là nguồn vui Cho tâm hồn.

Viên đạn cũ

Tù Khúc : Viên đạn cũ
T.Vấn & Bạn Hữu
Những tác phẩm tù khúc, dấu tích khốn khó của một thời nhiễu nhương mà những ai đã từng sống qua sẽ không thể nào quên cho đến ngày nhắm mắt xuôi tay. Mai đây, thế hệ chúng tôi sẽ ra đi, nhưng những chứng tích này phải được bảo tồn để con cháu chúng ta có cơ hội đọc, nghe, cảm nỗi thống khổ của cha ông mà cố gắng  hết sức mình ngăn ngừa mọi sự lập lại của lịch sử, nhất là lịch sử 50 năm sau cùng của thế kỷ 20.

Việt Long : Viên đạn cũ- Trình bày : Đòan Khôi

Viên đạn cũ – Tranh : Trần Thanh Châu

Tôi được nghe tác giả tù khúc “ Viên Đạn Cũ “ , anh Nguyễn Tiến Việt ( Việt Long, Việt Tiến – hiện là biên tập viên/xướng ngôn viên của đài phát thanh Á châu Tự Do RFA ) hát bài này lần đầu tiên vào khỏang mùa xuân năm 1983 tại trại tù Xuân Lộc Z30A. Khi ấy, anh Nguyễn Tiến Việt ở trại Z30B, nơi ra đời nhóm “ Tù Ca Xuân Lộc “ quy tụ những tác giả tù khúc  đã từng ở khắp các trại tù miền Bắc. Nhân dịp Tết, trại tổ chức đá bóng ( bóng tròn ) giao hữu giữa các cầu thủ tù của các trại Xuân Lộc Z30 A, B và C tại sân tập họp trại A. Anh Việt, tuy không phải là cầu thủ nhưng đã tìm cách được theo phái đòan trại B với tư cách cổ động viên đi ủng hộ đội nhà. Trong lúc mọi người đang reo hò ầm ĩ ngòai sân cổ võ cho trận so tài giữa hai đội bóng A và B, thì trong một căn phòng nhỏ khuất nẻo, một số anh em  viết và hát tù khúc của trại A quây quần lại để tiếp đón anh Nguyễn Tiến Việt, một thành viên của nhóm “ Tù Ca Xuân Lộc “ và cũng để hát cho nhau nghe những tác phẩm mới nhất. Khi ấy, anh em chúng tôi vì được ở gần nhà ( miền Nam ) nên việc thăm nuôi dễ dàng, thực phẩm thuốc men không thiếu thốn lắm so với thời còn ở miền Bắc, nên sức khỏe tương đối bình thường. Giọng hát của anh Việt lúc đó tuy chưa được tròn trịa như bây giờ, nhưng đầy “ khí thế “ của một trái tim cuồng nhiệt trong lồng ngực người cựu sinh viên sĩ quan khóa 23 trường Võ Bị Đà Lạt. Thế nên,từ ngày ra hải ngọai, mỗi lần nghe lại giai điệu bài “ Viên Đạn Cũ “ là âm vang buổi họp mặt bỏ túi năm nào ở Xuân Lộc , nơi tôi gặp và biết Nguyễn Tiến Việt lần đầu tiên, lại trở về , như một nhắc nhở cái đọan đời bi tráng – như cái bi và tráng của “ Viên Đạn Cũ “ ( T.Vấn )

Viên đạn cũ – Nhạc &Lời : Việt Long. Trình bày : Đòan Khôi

(Nhạc Audio)

Giọt mồ hôi trên đồng cỏ cháy

Rơi cạnh viên đạn cũ im lìm

Bao ngày qua viên đạn nằm câm nín

Như dĩ vãng bao năm chưa vội quên

Màu đồng đen nay bỗng khơi dậy lên

Thời liệt oanh xông lướt trong đạn tên

Ngàn quân reo theo sóng reo vang tràn lên

Giữa biên cương vì hạnh phúc cho muôn người

Trời vần xoay nên đời đổi thay

Cho thịt da hằn vết roi thù

Cho lòng ta bao ngày đêm thao thức

Nhìn sông núi tối tăm dưới vực sâu

Từng ngày qua năm tháng âm thầm trôi

Từng ngày qua nghe máu tim sục sôi

Lửa hờn căm nung nấu chưa hề nguôi

Ước mơ ngày cùng gươm súng đi ngàn nơi

Tuổi xuân đã chôn vùi

Trong bao nỗi nhục nhằn

Ngòai kia người người rên xiết trong lầm than

Ta mơ thấy sấm rền trời Nam

Ta mơ thấy bão gầm biển Đông

Ta mơ phá xích xiềng cùm gông

Đánh nát thây quân tàn hung

Giọt mồ hôi trên đồng cỏ cháy

Rơi cạnh viên đạn cũ im lìm

Bao ngày qua viên đạn nằm câm nín

Mặc sương gió nắng mưa vẫn ngời đen

(Thiếu 3 chữ không rõ ) thắp sáng với niềm tin

Người còn đây khối óc với buồng tim

Còn bàn tay gom gió cho cờ bay

Sống hôm nay chờ dâng hiến cho ngày mai

Cho ngày mai.

Chuyên Mục Tù Khúc
T.Vấn & Bạn Hữu  thực hiện (2012)

Giọt Lệ Đen-Lê Trần-Trọng Minh-Minh Hòa

Tù Khúc : Giọt Lệ Đen

T.Vấn & Bạn Hữu

Những tác phẩm tù khúc, dấu tích khốn khó của một thời nhiễu nhương mà những ai đã từng sống qua sẽ không thể nào quên cho đến ngày nhắm mắt xuôi tay. Mai đây, thế hệ chúng tôi sẽ ra đi, nhưng những chứng tích này phải được bảo tồn để con cháu chúng ta có cơ hội đọc, nghe, cảm nỗi thống khổ của cha ông mà cố gắng  hết sức mình ngăn ngừa mọi sự lập lại của lịch sử, nhất là lịch sử 50 năm sau cùng của thế kỷ 20.

 

Lê Trần & Trọng Minh : Giọt Lệ Đen 

 

Giọt Lệ Đen – Tranh : Trần Thanh Châu

Về bài tù khúc “ Giọt lệ đen “, anh Lê Trần , đồng tác giả với anh Trọng Minh đã kể :

“ Khỏang năm 1977-78, tôi bị đưa ra cải tạo ở miền Bắc, trại Hòang Liên Sơn. Thời gian này, cuộc sống tù đày ở đỉnh điểm của sự đày đọa, đói rét , tưởng không còn có ngày về.  Và tất nhiên, tâm trạng người tù khi tuyệt vọng nhất luôn luôn nghĩ về gia đình. Thế là những giấc mơ “ đẹp như mơ “ cứ trở về hàng đêm khi  người tù đã được hưởng giây phút sung sướng nhất trong ngày , đặt mình xuống tấm chõng tre , nhắm mắt “ tìm lại thoáng hương xưa “. Một hôm, ngồi nghỉ mệt trên một ngọn đồi sau khi đã hòan thành chỉ tiêu chặt nứa trong ngày, tôi nhớ lại giấc mơ đêm hôm trước tôi về quê cũ gặp lại người yêu. Thóang trong đầu tôi, mấy câu đầu của “ Giọt Lệ Đen “ xuất hiện và sau đó bài thơ hình thành. Tuy nhiên, bài thơ vẫn chỉ năm đó, cùng với người tù đêm đêm “ mộng về quê cũ “  mong “ tìm lại người xưa “. Phải đợi đến 7, 8 năm sau,tại trại tù miền Nam  Z30A Xuân lộc, tôi được gặp Trọng Minh và đưa cho anh bài thơ cũ. Trọng Minh đã xuất sắc biến ý thơ thành một trong những bài tù khúc hay nhất của anh. “ ( Lê Trần ).

Giọt Lệ Đen – Thơ: Lê Trần . Nhạc Trọng Minh:  Trình bày : Minh Hòa

( Nhạc Audio )

 

Hôm qua nhớ em đêm mơ bông Hồng mọc trong khe đá

Lá mùa thu rơi trong tháng Hạ

Lệ âm thầm đọng lại thành đêm,

giọt lệ ưu phiền

Như dấu chấm than cuối bài tình lỡ,

Như chiếc áo quan im lìm dưới cỏ

Ôi ! giọt lệ đen ! Ôi ! giọt lệ đen !

Hôm qua nhớ em đêm mơ trăng ngà dạt vùng mây xám

Những mùa Xuân qua trời vắng Nhạn

Lệ vơi ngày, đọng lại thành đêm

giọt lệ ưu phiền

Em khóc tiếc thương cánh vàng vùi gió

Em khóc tiếc thương thiên đường dưới cỏ

Ôi ! giọt lệ đen ! Ôi ! giọt lệ đen !

Như thấy giọt lệ đen chớp cánh trong đêm

Như thấy giọt lệ đen lấp lánh trong tim

Thì xin em cứ khóc cho vơi ưu phiền

Thì xin em cứ khóc cho tan bóng đêm

(Nhạc…)

(Trở lại từ đầu đến hết)

 

Chuyên Mục Tù Khúc

T.Vấn & Bạn Hữu  thực hiện (2012)