Lời cho Nguyệt Ánh -Thơ Ngọc Phi-Trình bày Đinh Quốc Trực-Tù khúc Vũ cao Hiến
T
T.Vấn : Nhớ Vũ Cao Hiến

Quá khứ luôn luôn là một gánh nặng không dễ dàng rũ bỏ, dù người ta
có cố gắng đến đâu. Nhất là thứ quá khứ dính liền với những chặng đường
khổ nhục của một đời người, dính liền với những người một thời mình chia
sẻ nhiều thứ. Quên không được thì đành phải nhớ. Mỗi khi có dịp, nỗi
nhớ như vết thương chưa lành, lại tấy mủ, sưng mọng, làm đau nhức. Và
mất ngủ.
Trong bóng tối của đêm, ngòai hồn ma bóng quế dật dờ, còn có những
khuôn mặt người tình, bằng hữu, nhất là những người đã vội bỏ cuộc chơi
lạc bước vào miền miên viễn chiêm bao. Một trong những khuôn mặt mà tôi
nhớ nhất trong những đêm mất ngủ nghĩ về ngày tháng tù đày là Vũ Cao
Hiến.
Thực ra, tôi biết Hiến ( chứ không quen ) từ trước khi đi tù. Năm
1972, lúc tôi còn thụ huấn tại trường ĐH/CTCT/Đà Lạt, Hiến là SVSQ khóa
24 Võ Bị. Anh qua trường tôi hát giúp vui trong một buổi nhạc hội . Đó
là một giọng hát khiến tôi khó quên. Bài hát Hiến hát đêm đó cũng khó
quên : Kỷ Vật Cho Em của Phạm Duy. Đời sinh viên sĩ quan với những kỷ
luật khe khắt của quân trường, dù rất muốn nhưng tôi không có dịp để làm
quen người sinh viên võ bị có giọng hát tuyệt vời ấy.
9 năm sau, tôi gặp lại Hiến trong nhà tù trại cải tạo Vĩnh Quang,
thuộc tỉnh Vĩnh Phú, miền trung du Bắc Việt. Trại có hai khu : Vĩnh
Quang A và Vình Quang B. Trại A gồm phần lớn an ninh tình báo, chiến
tranh chính trị. Trại B gồm phần lớn các sĩ quan tác chiến ở các binh
chủng dữ dằn : Nhảy Dù, Thủy Quân Lục Chiến, Biệt Động Quân. Tôi ( CTCT)
ở A . Hiến ( BĐQ) ở B. Dịp Tết 1981, Ban văn nghệ trại VQ A thiếu người
do một số đã được thả, nên bổ sung thêm một số có khả năng đàn hát ở
trại VQ B. Khi ấy, Hiến đang bị biệt giam vì “ tội “ hát và phổ biến “
nhạc phản động “. Chúng tôi đề nghị ưu tiên Vũ Cao Hiến và một số anh em
khác từ trại B ra trại A để bổ sung vào ban văn nghệ. Ra tới trại A,
chàng sĩ quan BĐQ trắng trẻo thư sinh xanh như tàu lá vì nằm biệt giam
lâu ngày và kiệt sức vì thiếu ăn. Nhưng điều đó cũng không ngăn cản được
chàng nhanh chóng chinh phục anh em tù trại VQ A, như anh bạn tù Trần
Lê Việt , một tác gỉa tù khúc đã viết “
Trong nhóm tăng cường này,
nổi bật là Vũ Cao Hiến. Cũng như Đào Đức Hùng tôi nhắc đến ở trên, Hiến
là một giọng ca hay nhất tôi gặp trong tù, không điêu luyện như Hùng
nhưng lại nhẹ nhàng đơn sơ dễ đến với người nghe. Anh cũng là tác giả
của nhiều bài tù khúc được anh em ưa thích, lại được chuyển đến bằng
giọng ca truyền cảm của chính tác gỉa, nên tác động của những bài nhạc
ấy của Hiến rất lớn. Cuộc đời của Hiến kết thúc một cách buồn thảm. Sau
khi ra tù một thời gian ngắn, anh vượt biên và bỏ xác trên đường, để lại
bao thương cảm cho bạn bè.. . “ ( Trần Lê Việt : Những hình bóng cũ ).
Năm đó, chúng tôi đã thực hiện được một chương trình văn nghệ để đời
trước khi chính thức rã đám kẻ lên tàu vào Nam , kẻ lên xe qua Nam Hà.
Với chủ đề “ Mùa Xuân và Quê Hương “, chúng tôi lập lờ những bài hát cũ
của miền Nam 1975 với những bài hát sau này phổ biến ở Sài Gòn của một
số nhạc sĩ trẻ miền Nam qua những lời dẫn giải cũng lập lờ không kém.
Cán bộ trại khen hay, nhưng “ cao quá, khó hiểu “, anh em tù thì hoàn
tòan thỏa mãn. Vũ Cao Hiến góp phần mình thật xuất sắc với bài Tình Quê
Hương của Đan Thọ phổ thơ Phan Lạc Tuyên. Anh hát hay đến độ cán bộ trại
dù thắc mắc về nguồn gốc bài hát nhưng ngần ngừ không dám hỏi sợ Hiến
không chịu hát nữa.
Kể từ đó, ban ngày Vũ Cao Hiến “ phải “ xách đàn ( tự chế ) đi hát
cho cán bộ nghe những bản nhạc vàng, ban đêm anh cũng lại ôm đàn hát tù
khúc cho anh em chúng tôi gậm nhấm nỗi buồn, nỗi hận. Anh Đỗ Xuân Tê,
một cựu tù Vĩnh Quang, đã viết về nhạc của Vũ Cao Hiến
“dòng
sáng tác của VCH nặng về ngẫu hứng, anh tự để cho cảm xúc tuôn trào,
không gò bó khuôn sáo theo ước lệ và nếu để ý lời nhạc gần như được ghi
lại và chuyển tải dưới dạng như kể lể thở than về những hoài niệm một
thời, những ước mơ một thuở, lòng có bi phẫn nhưng óc vẫn lạc quan, tình
huống có đắng cay nhưng chí khí vẫn hào hùng, dù có đau thương nhưng
sẵn sàng chấp nhận. Hình như trong tâm tư người lính trẻ có sự chuẩn bị
đối diện với những rình rập không tên, những thách thức của số phận và
bằng sức mạnh của tâm linh tôi phục anh ở chỗ trong lúc cố vượt thoát
những oái oăm của một thời xã hội nhiễu nhương, quyết không sống chung
(nhưng vẫn khoan nhượng thứ tha) cho những kẻ có tâm địa thù dai sau
ngày tàn cuộc . . . “ (Đỗ Xuân Tê : Vũ Cao Hiến với 13 Tù khúc khó quên).
Tháng 5 năm 1981, tôi và Trần Lê Việt lên tàu vào Nam, tiếp tục đời
tù đày ở trại Z30A, Xuân Lộc. Vũ Cao Hiến và một số anh em khác ở lại,
tưởng sẽ được về. Một năm sau gặp lại Vũ Cao Hiến ở Z30A Xuân Lộc, chúng
tôi mới biết chỉ có một số được thả, số còn lại bị đưa về Nam Hà, trong
số đó có Hiến.
Gần cuối năm 1983, tôi có tên trong danh sách cho về. Trần Lê Việt và
Vũ Cao Hiến phải chờ vài tháng sau nữa mới nối gót tôi. Vũ Cao Hiến có
một người vợ . . . chưa cưới, sau 9 năm vẫn chung thủy chờ anh. Hiến nhờ
tôi đến nhà tập cho nàng hát những tù khúc của chàng để thêm vững lòng
chờ đợi. Tôi hoan hỉ làm tròn trách nhiệm với bạn, dù nhà nàng ở rất xa
nhà tôi và tôi không có một phương tiện đi lại nào ngòai . . . đôi chân
khẳng khiu của mình.
Ngày Vũ Cao Hiến được thả về, tôi không biết, cũng không được gặp.
Cuộc sống sau tù đầy gian nan quá, bấp bênh quá, không có thì giờ cho
những “ buổi chiều về hát tình ca buồn nhất “ . Vả lại, Sài Gòn mênh
mông xô bồ xô bộn, bạn bè gặp nhau trên đường chỉ kịp nói câu chào hỏi
rồi đường ai nấy hối hả đi. Tôi không biết sau ngày ra tù, Hiến có còn
cầm đàn được không và những bài hát mà tôi tập cho người vợ chưa cưới
của anh thuộc được đến đâu. Một lần, gặp Hiến và mấy người bạn ở một
quán cà phê khu Ngã Ba Ông Tạ, chúng tôi chỉ có thể chào hỏi nhau vài
câu vì không khí quán quá ồn ào để có thể nói được những chuyện tâm tình
như ngày còn ở trong tù. Nhìn vẻ mặt hốc hác của Hiến, tôi biết rằng
cuộc sống cũng chẳng ưu đãi anh hơn tôi là bao.
Sau đó, qua vài người bạn, tôi biết tin Hiến đã vượt biên. Bẵng đi
một thời gian sau nữa, nghe tin anh đã bị mất tích. Mất tích như thế
nào, tôi không biết. Lúc ấy, Sài Gòn sôi động với chương trình HO, cựu
tù cải tạo được đi định cư ở Mỹ. Vũ Cao Hiến đã không chờ đợi được, hay
nói như anh Đỗ Xuân Tê “ quyết không sống chung với những kẻ có tâm địa
thù dai “. Và tôi , mải mê với những dự định làm lại đời mình khi cầm
được tờ giấy xuất cảnh trên tay, quên bẵng hết mọi sự, cả khuôn mặt
người bạn tù xấu số vừa ra khỏi trần gian này trong lúc vượt biển tìm tự
do.
Tháng 2 năm 2005, có dịp đi San Jose giới thiệu sách của một người
bạn tù, tôi gặp lại Ngọc Phi , nhà thơ hiền lành , bạn tù nhiều năm tại
Vĩnh Quang. Phi khoe tôi một đĩa nhạc 13 bài tù khúc của Vũ Cao Hiến, do
Đinh Quốc Trực ở Texas thực hiện để tưởng nhớ Vũ Cao Hiến. Sau khi làm
xong, Đinh Quốc Trực cũng lặng lẽ ra đi. Khi trang T.Vấn & Bạn Hữu
thực hiện chuyên mục Tù Khúc, tôi đã được Ngọc Phi gởi cho một bản sao
nhạc Vũ Cao Hiến. Trần Lê Việt cũng đưa cho tôi hai CD nhạc tù khúc,
trong đó có vài bài nhạc của Vũ Cao Hiến do Trần Gia Tỏan hát. Trần Gia
Tỏan nay cũng đã là người thiên cổ.

Thế là những dấu vết cuối cùng liên quan đến những bài tù khúc của Vũ
Cao Hiến đã biến mất khỏi trần gian buồn bã này. Có còn chăng là những
hồi ức về anh, về Đinh Quốc Trực, về Trần Gia Tỏan đọng lại ở những trái
tim gìa nua của những bạn bè còn sống. Tôi không biết, người vợ chưa
cưới năm nào của Vũ Cao Hiến có còn sống ở đâu đó, một mình hay với một
người nào, hạnh phúc hay sầu khổ, hay có thể “ may mắn hơn “ đã nắm tay
cùng anh đi xuống biển trong cuộc chạy trốn tìm tự do năm xưa . Và những
cô em gái trẻ trung xinh đẹp của Vũ Cao Hiến ngày tôi vừa ra khỏi trại
tù được gặp gỡ, bây giờ họ ở đâu, làm gì, có còn nhớ chút nào đến những
người bạn của anh mình nay đã trở thành những ông già nặng trĩu cặp kính
lão không còn tương lai để tha thiết nên chỉ đêm đêm ôm quá khứ mà hỏi “
bạn bè ơi sao cứ bỏ ta đi “.
Biết làm sao khác hơn được. Tiếng vọng chiến tranh chưa mất hẳn mà
tiếng vọng tù đày vẫn mãi âm u khiến cổ họng đắng ngắt mỗi khi nghe lại
điệu nhạc tù năm xưa .
Vậy mà tôi lại lựa chọn chính mình làm công việc sưu tập, ghi chép , kiểm chứng những điệu nhạc buốt lòng ấy .
Liệu người chết có còn cảm giác để vui lòng ? hay cũng chỉ là an ủi người sống ?
T.Vấn
Lễ Chiến Sĩ Trận Vong 2012